{"id":79965,"date":"2021-07-22T09:55:54","date_gmt":"2021-07-22T07:55:54","guid":{"rendered":"https:\/\/reporter.al\/vetingu\/lindja-e-foshnjave-eshte-shpesh-traumatike-ne-ballkan-por-pak-gra-kerkojne-drejtesi\/2021\/07\/22\/"},"modified":"2021-07-22T09:55:54","modified_gmt":"2021-07-22T07:55:54","slug":"lindja-e-foshnjave-eshte-shpesh-traumatike-ne-ballkan-por-pak-gra-kerkojne-drejtesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/reporter.al\/vetingu\/lindja-e-foshnjave-eshte-shpesh-traumatike-ne-ballkan-por-pak-gra-kerkojne-drejtesi\/2021\/07\/22\/","title":{"rendered":"Lindja e foshnjave \u00ebsht\u00eb shpesh traumatike n\u00eb Ballkan, por pak gra k\u00ebrkojn\u00eb drejt\u00ebsi"},"content":{"rendered":"<p>M\u00eb 20 n\u00ebntor t\u00eb vitit t\u00eb kaluar, nj\u00eb dit\u00eb para dat\u00ebs s\u00eb pritshme p\u00ebr lindjen e foshnj\u00ebs s\u00eb saj, Dajana Petri\u00e7 u shtrua n\u00eb maternitetin e spitalit n\u00eb Doboj, nj\u00eb qytez\u00eb veriore n\u00eb Bosnj\u00eb dhe Hercegovin\u00eb. Gjith\u00e7ka po shkon mir\u00eb, mendoi ajo, derisa filluan kontraktimet.<\/p>\n<div class=\"post_teaser\">\n<p>Me shtimin e dhimbjeve, Petri\u00e7, 25 vje\u00e7, thirri infermieren. Ajo u d\u00ebrgua p\u00ebr nj\u00eb skaner CTG, q\u00eb mat rrahjet e zemr\u00ebs s\u00eb foshnj\u00ebs dhe monitoron kontraksionet n\u00eb mit\u00ebr. Rezultatet nuk pasqyruan dhimbjen q\u00eb ajo po p\u00ebrjetonte dhe sipas Petri\u00e7, nj\u00eb infermiere i tha asaj se po trillonte.<\/p>\n<p>\u201cAta m\u00eb kthyen p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb dhom\u00eb dhe infermierja m\u00eb tha se ata do t\u00eb flinin dhe se un\u00eb nuk duhej t\u2019i th\u00ebrrisja, n\u00ebse nuk m\u00eb shp\u00ebrthejn\u00eb uj\u00ebrat,\u201d tha Petri\u00e7 p\u00ebr BIRN. \u201cNuk mund t\u00eb flija prej dhimbjeve. N\u00eb nj\u00eb moment un\u00eb po ul\u00ebrija n\u00ebn batanije dhe n\u00eb jast\u00ebk, q\u00eb t\u00eb mos m\u00eb d\u00ebgjonin\u201d.<\/p>\n<p>Petri\u00e7 thirri p\u00ebrs\u00ebri infermieren, por iu tha q\u00eb t\u00eb kthehej n\u00eb shtrat. N\u00eb or\u00ebt e para t\u00eb 21 n\u00ebntorit, ajo kishte diarre, t\u00eb vjella dhe filloi t\u00eb kishte gjakderdhje. N\u00eb or\u00ebn 6 t\u00eb m\u00ebngjesit, mb\u00ebrriti mjeku dhe Petri\u00e7it i shp\u00ebrthyen uj\u00ebrat.<\/p>\n<p>\u201cMjek\u00ebt m\u00eb d\u00ebgjuan barkun dhe than\u00eb se ata duhet ta b\u00ebjn\u00eb lindjen e f\u00ebmij\u00ebs menj\u00ebher\u00eb, sepse f\u00ebmija ishte duke u mbytur,\u201d tha ajo.<\/p>\n<p>Foshnja lindi n\u00eb or\u00ebn 06:20 t\u00eb m\u00ebngjesit. Petri\u00e7 tha se ajo nuk kishte m\u00eb forc\u00eb as p\u00ebr t\u00eb shtyr\u00eb daljen nga placenta.<\/p>\n<p>Tregimi i saj \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga 523 rr\u00ebfimet e mbledhura nga BIRN p\u00ebrmes nj\u00eb pyet\u00ebsori n\u00eb lidhje me p\u00ebrvojat e lindjes s\u00eb f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb Bosnj\u00eb dhe Hercegovin\u00eb, Shqip\u00ebri, Kroaci, Greqi, Hungari, Kosov\u00eb, Mal t\u00eb Zi, Maqedoni t\u00eb Veriut, Rumani dhe Serbi, me fokus n\u00eb procesin e lindjes, q\u00ebndrimet e personelit mjek\u00ebsor, nd\u00ebrlikimet dhe pasojat sh\u00ebndet\u00ebsore, si dhe pasojat ligjore.<\/p>\n<p>N\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 80 p\u00ebr qind t\u00eb rasteve t\u00eb pretenduara t\u00eb \u2018neglizhenc\u00ebs mjek\u00ebsore\u2019, shum\u00eb u ankuan p\u00ebr q\u00ebndrimin e personelit mjek\u00ebsor, por ishin m\u00eb pak se 3 p\u00ebr qind grat\u00eb q\u00eb kishin b\u00ebr\u00eb ankes\u00eb zyrtare ose kishin ngritur padi.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"bt_bb_wrapper\">\n<section id=\"bt_section60f91ae4a3792\" class=\"boldSection gutter boxed-800 inherit\">\n<div class=\"port\">\n<div class=\"boldCell\">\n<div class=\"boldCellInner\">\n<div class=\"boldRow \">\n<div class=\"boldRowInner\">\n<div class=\"rowItem col-md-12 col-ms-12 btTextLeft\" data-width=\"12\">\n<div class=\"rowItemContent\">\n<div class=\"btText\">\n<p>Petri\u00e7 tha se mbase ishte ndjesa e k\u00ebrkuar nga mamia q\u00eb e b\u00ebri at\u00eb t\u00eb mos ngrinte padi.<\/p>\n<p>Daniela Drandi\u00e7 nga \u2018Prind\u00ebrit n\u00eb Veprim: Roda\u2019 [lejleku], nj\u00eb OJF kroate q\u00eb lobon p\u00ebr mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb grave gjat\u00eb shtatzanis\u00eb dhe prind\u00ebrimit, tha se tregimet pasqyrojn\u00eb d\u00ebshtimin e gjer\u00eb p\u00ebr t\u2019i d\u00ebgjuar grat\u00eb dhe p\u00ebr t\u2019u besuar grave, si dhe nj\u00eb munges\u00eb besimi n\u00eb mesin e grave p\u00ebr efikasitetin dhe korrekt\u00ebsin\u00eb e sistemit gjyq\u00ebsor.<\/p>\n<p>\u201cKur vijn\u00eb n\u00eb maternitet, grat\u00eb jan\u00eb n\u00eb nj\u00eb pozit\u00eb t\u00eb cenueshme, institucioni ushtron pushtetin e vet mbi to dhe ato thjesht nuk kan\u00eb z\u00eb n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb procesin,\u201d tha Drandi\u00e7 p\u00ebr BIRN.<\/p>\n<p>\u201cKush \u00ebsht\u00eb m\u00eb i kualifikuar t\u00eb flas\u00eb p\u00ebr at\u00eb q\u00eb po ndodh me trupin e saj sesa ajo grua q\u00eb po e p\u00ebrjeton k\u00ebt\u00eb?\u201d tha ajo. \u201cKam frik\u00eb se do t\u00eb kaloj\u00eb shum\u00eb koh\u00eb p\u00ebrpara se t\u00eb fillojm\u00eb t\u2019u besojm\u00eb grave, jo vet\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb sfer\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>Sipas rezultateve t\u00eb pyet\u00ebsorit:<\/p>\n<ul>\n<li>84.13 p\u00ebr qind e t\u00eb anketuarave besojn\u00eb se shkaku i nd\u00ebrlikimeve q\u00eb ato p\u00ebrjetuan gjat\u00eb lindjes ishte neglizhenca mjek\u00ebsore<\/li>\n<li>Vet\u00ebm 3.06 p\u00ebr qind ngrit\u00ebn padi gjyq\u00ebsore ose b\u00ebn\u00eb ankes\u00eb<\/li>\n<li>85.47 p\u00ebr qind than\u00eb se nuk kishin s\u00ebmundje shoq\u00ebruese t\u00eb m\u00ebparshme q\u00eb mund t\u2019i kishin shkaktuar nd\u00ebrlikimet<\/li>\n<li>6.5 p\u00ebr qind raportuan se foshnja ose foshnjat e tyre vdiq\u00ebn gjat\u00eb lindjes<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u2018N\u00eb fund, ato humbasin\u2019<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2018, pasi nj\u00eb deputete kroate ndau p\u00ebrvoj\u00ebn e saj traumatike t\u00eb lindjes, Drandi\u00e7 dhe organizata \u201cRoda\u201d filluan nj\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/balkaninsight.com\/2018\/11\/01\/violent-treatment-during-childbirth-croatian-women-speak-out-10-31-2018\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">fushat\u00eb<\/a>\u00a0n\u00eb mediat sociale me thurjen #ThyejHeshtjen [#PrekinimoSutnju], duke ftuar grat\u00eb q\u00eb t\u00eb paraqesin me shkrim p\u00ebrvojat e tyre me sistemin sh\u00ebndet\u00ebsor kroat.<\/p>\n<p>Brenda dit\u00ebsh, \u201cRoda\u201d mori m\u00eb shum\u00eb se 400 letra. Roda i dor\u00ebzoi ato n\u00eb Ministrin\u00eb e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb. Fushata pati jehon\u00eb edhe n\u00eb Serbin\u00eb dhe Bosnj\u00ebn fqinje, ku grat\u00eb gjithashtu filluan t\u00eb flasin.<\/p>\n<p>Drandi\u00e7 tha se duhet b\u00ebr\u00eb shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr p\u00ebr t\u00eb ndryshuar praktikat e kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor n\u00eb Ballkan.<\/p>\n<p>\u201cNj\u00eb ndryshim i till\u00eb \u00ebsht\u00eb i mundur, qoft\u00eb p\u00ebrmes edukimit ose p\u00ebrmes procedimeve gjyq\u00ebsore, q\u00eb kan\u00eb nj\u00eb lloj epilogu q\u00eb ndikon n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e sjelljes n\u00eb nivel t\u00eb institucionit ose profesionit,\u201d tha Drandi\u00e7 p\u00ebr BIRN.<\/p>\n<p>Ajo shprehu keqardhjen p\u00ebr faktin q\u00eb kaq pak gra kishin ndjer\u00eb se mund t\u00eb b\u00ebnin ankes\u00eb ose mund t\u00eb ngrinin nj\u00eb padi gjyq\u00ebsore.<\/p>\n<p>\u201cE para dhe m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishmja\u2026 grat\u00eb kan\u00eb p\u00ebsuar trauma, atyre u duhet hap\u00ebsir\u00eb dhe koh\u00eb q\u00eb t\u00eb distancohen nga ajo ngjarje n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrpunojn\u00eb traum\u00ebn, p\u00ebrpara se t\u00eb jen\u00eb t\u00eb gatshme t\u00eb flasin p\u00ebr t\u00eb\u201d, nd\u00ebrsa kujdesen gjithashtu p\u00ebr nj\u00eb t\u00eb porsalindur dhe ballafaqohen me nj\u00eb \u201cndryshim t\u00eb madh\u201d, tha Drandi\u00e7.<\/p>\n<p>Pastaj aty jan\u00eb gjykatat. Grat\u00eb, tha Drandi\u00e7, nuk kan\u00eb nj\u00eb proces transparent, t\u00eb besuesh\u00ebm ose efikas ankesash, ku ato mund t\u00eb drejtohen.<\/p>\n<p>\u201cAs procesi gjyq\u00ebsor nuk paraqet ndonj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr to, pasi procedurat gjyq\u00ebsore jan\u00eb zakonisht t\u00eb gjata dhe \u00ebsht\u00eb e sigurt q\u00eb n\u00eb fund, ato humbasin,\u201d tha ajo.<\/p>\n<p>\u201cGrat\u00eb jan\u00eb n\u00eb nj\u00eb pozit\u00eb shum\u00eb t\u00eb cenueshme n\u00eb t\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb histori, nd\u00ebrsa mjek\u00ebt dhe institucionet spitalore jan\u00eb n\u00eb nj\u00eb pozit\u00eb shum\u00eb t\u00eb pushtetshme.\u201d<\/p>\n<p><strong>Nevojitet nj\u00eb \u2018reform\u00eb e plot\u00eb\u2019<\/strong><\/p>\n<p>Nga ana e tyre, profesionist\u00ebt mjek\u00ebsor\u00eb ia hedhin fajin munges\u00ebs s\u00eb mjek\u00ebve dhe organizimit t\u00eb dob\u00ebt.<\/p>\n<p>Snezana Raki\u00e7, gjinekologe n\u00eb nj\u00eb klinik\u00eb private n\u00eb kryeqytetin e Serbis\u00eb, Beograd, tha se maternitetet n\u00eb Serbi jan\u00eb thjesht shum\u00eb t\u00eb m\u00ebdha.<\/p>\n<p>\u201cKa maternitete q\u00eb jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb m\u00ebdha dhe kan\u00eb 6,000-7,000 lindje n\u00eb vit; n\u00eb k\u00ebto spitale t\u00eb maternitetit, frekuenca e lindjeve \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e lart\u00eb dhe logjikisht nuk mund t\u00eb pritet i nj\u00ebjti sh\u00ebrbim si\u00e7 mund t\u00eb merret n\u00eb spitale m\u00eb t\u00eb vogla,\u201d tha Raki\u00e7 p\u00ebr BIRN.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, po b\u00ebhen maternitete p\u00ebr 1,500 deri n\u00eb 2,000 lindje, ku praktikisht ka pes\u00eb lindje n\u00eb dit\u00eb\u2026 ato kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb staf dhe m\u00eb pak pacient\u00eb q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb kujdes. Pra, problemi kryesor \u00ebsht\u00eb i natyr\u00ebs organizative.\u201d<\/p>\n<p>Raki\u00e7 tha se Serbia mund t\u00eb m\u00ebsoj\u00eb shum\u00eb nga vendet e tjera.<\/p>\n<p>\u201cNevojitet nj\u00eb reform\u00eb e plot\u00eb,\u201d tha ajo. \u201cP\u00ebrvojat nga Austria dhe Gjermania jan\u00eb t\u00eb ndryshme: mamit\u00eb, t\u00eb cilat jan\u00eb t\u00eb trajnuara mir\u00eb, udh\u00ebheqin procesin e lindjes fiziologjike dhe mjeku vjen vet\u00ebm n\u00eb rast t\u00eb nd\u00ebrlikimeve.\u201d N\u00eb Serbi, nj\u00eb mjek medoemos duhet t\u00eb jet\u00eb i pranish\u00ebm, por ka munges\u00eb t\u00eb mjek\u00ebve n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb rajonin\u201d.<\/p>\n<p>Nj\u00eb mjek tjet\u00ebr vuri n\u00eb dyshim p\u00ebrkufizimin e \u2018nd\u00ebrlikimeve\u2019.<\/p>\n<p>\u201cKoncepti i nd\u00ebrlikimit [n\u00eb lindjen e f\u00ebmij\u00ebs] ndryshon mes mjekut dhe pacientit,\u201d tha Aleksandra Dimitrijevi\u00e7, profesoresh\u00eb n\u00eb Fakultetin e Shkencave Mjek\u00ebsore n\u00eb qytetin e Kragujevacit n\u00eb Serbi dhe drejtoresh\u00eb e Gjinekologjis\u00eb dhe Obstetrik\u00ebs n\u00eb spitalin e qytetit.<\/p>\n<p>\u201cNuk \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrlikim n\u00ebse lindja zgjat m\u00eb shum\u00eb, sepse rezultati p\u00ebrfundimtar \u00ebsht\u00eb nj\u00eb grua e sh\u00ebndosh\u00eb dhe nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb i sh\u00ebndosh\u00eb,\u201d tha ajo.<\/p>\n<p>Nga af\u00ebrsisht 2,200-2,300 lindje t\u00eb kryera n\u00eb spital, \u201ckur flasim p\u00ebr nd\u00ebrlikime t\u00eb r\u00ebnda, ne jemi n\u00eb m\u00eb pak se nj\u00eb p\u00ebr qind,\u201d tha Dimitrijevi\u00e7 p\u00ebr BIRN.<\/p>\n<p><strong>\u2018Un\u00eb kurr\u00eb nuk e pash\u00eb foshnjen\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Tridhjet\u00eb e kat\u00ebr t\u00eb anketuar me pyet\u00ebsorin e BIRN raportuan vdekje t\u00eb foshnjes ose foshnjave gjat\u00eb lindjes. Nj\u00eb i anketuar, an\u00ebtar i familjes s\u00eb nj\u00eb gruaje shtatz\u00ebn\u00eb, tha se n\u00ebna kishte vdekur. N\u00eb nj\u00eb rast tjet\u00ebr, edhe n\u00ebna edhe foshnja vdiq\u00ebn.<\/p>\n<p>Nj\u00eb prej n\u00ebnave q\u00eb tha se kishte humbur foshnjen ishte Dina Angelova, nj\u00eb grua me origjin\u00eb ruse q\u00eb jeton n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut.<\/p>\n<p>Angelova tha p\u00ebr BIRN se uj\u00ebrat i shp\u00ebrthyen n\u00eb sht\u00ebpi dhe ajo u d\u00ebrgua me ambulanc\u00eb n\u00eb spitalin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm n\u00eb qytetin verior t\u00eb Kumanov\u00ebs.<\/p>\n<p>\u201cFillova t\u00eb kem gjakderdhje, kjo zgjati tri or\u00eb,\u201d tha ajo. \u201cPor stafi ishte jasht\u00ebzakonisht i vrazhd\u00eb dhe m\u00eb b\u00ebrtit\u00ebn pse kisha ndotur ambientet e tyre. M\u00eb than\u00eb q\u00eb isha hapur, por q\u00eb foshnja ishte shum\u00eb lart, k\u00ebshtu q\u00eb nuk mund t\u00eb lindja.\u201d<\/p>\n<p>\u201cAgonia zgjati p\u00ebr disa or\u00eb. K\u00ebrkova nd\u00ebrhyrje \u00e7ezariane, por m\u00eb than\u00eb se gjith\u00e7ka ishte n\u00eb rregull.\u201d Nj\u00eb mjek, t\u00eb cilin Angelova e p\u00ebrshkroi si m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr dhe m\u00eb me p\u00ebrvoj\u00eb, i b\u00ebrtiti personelit mjek\u00ebsor, duke u th\u00ebn\u00eb atyre se \u201cpo humbnin gruan dhe f\u00ebmij\u00ebn.\u201d<\/p>\n<p>P\u00ebrfundimisht, foshnja lindi, por u vendos n\u00eb nj\u00eb inkubator dhe u transportua drejt kryeqytetit n\u00eb Shkup. Angelova u mbajt n\u00eb Kumanov\u00eb. M\u00eb von\u00eb, ajo mori nj\u00eb telefonat\u00eb ku iu tha se foshnja e saj kishte vdekur dhe Angelova e nxorri veten nga spitali.<\/p>\n<p>\u201cUn\u00eb kurr\u00eb nuk e pash\u00eb foshnj\u00ebn,\u201d tha ajo. \u201cK\u00ebshtu, sa her\u00eb q\u00eb shkoj n\u00eb kish\u00eb ndez dy qirinj, nj\u00eb n\u00eb rast se f\u00ebmija \u00ebsht\u00eb diku gjall\u00eb dhe nj\u00eb n\u00eb rast se ka vdekur.\u201d<\/p>\n<p>Autopsia tregoi se foshnja kishte g\u00eblltitur shum\u00eb l\u00ebng amniotik. Angelova tha se mjek\u00ebt e tjer\u00eb me t\u00eb cil\u00ebt u k\u00ebshillua i than\u00eb asaj se f\u00ebmija do t\u00eb kishte mbijetuar, n\u00ebse do t\u00eb ishte b\u00ebr\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrhyrje \u00e7ezariane.<\/p>\n<p>Angelova e raportoi rastin e saj te prokuror\u00ebt publik\u00eb n\u00eb Kumanov\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt than\u00eb p\u00ebr BIRN se i kishin k\u00ebrkuar policis\u00eb t\u00eb hetonte \u00e7\u00ebshtjen dhe se kishin k\u00ebrkuar mendimin e nj\u00eb eksperti n\u00eb Institutin e Mjek\u00ebsis\u00eb Ligjore n\u00eb Shkup, q\u00eb ende pritej t\u00eb dor\u00ebzohet.<\/p>\n<p>\u201cUn\u00eb thjesht dua t\u00eb di se ku q\u00ebndron faji, q\u00eb fajtor\u00ebt t\u00eb nd\u00ebshkohen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb n\u00ebnat e tjera t\u00eb mos e p\u00ebsojn\u00eb si un\u00eb,\u201d tha Angelova.<\/p>\n<p>Shum\u00eb n\u00ebna t\u00eb tjera p\u00ebsojn\u00eb p\u00ebrvoja t\u00eb ngjashme n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, e cila ka nj\u00eb nga normat m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb vdekshm\u00ebris\u00eb am\u00ebtare dhe foshnjore n\u00eb Europ\u00eb.<\/p>\n<p>Vdekshm\u00ebria foshnjore ra n\u00eb nivelin m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb 2018, me 5.7 p\u00ebr 1,000 lindje t\u00eb gjalla, por ishte ende m\u00eb e lart\u00eb se mesatarja me 3.5 e Bashkimit Europian at\u00eb vit.<\/p>\n<p>Sipas nj\u00eb raporti t\u00eb UNICEF-it t\u00eb shkurtit 2018, Maqedonia e Veriut ka norm\u00ebn e dyt\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb vdekshm\u00ebris\u00eb foshnjore n\u00eb muajin e par\u00eb t\u00eb jet\u00ebs n\u00eb Europ\u00eb, duke u radhitur vet\u00ebm pas Moldavis\u00eb ish-sovjetike.<\/p>\n<p>Raporti tregon se performanca e sistemeve sh\u00ebndet\u00ebsore n\u00eb ve\u00e7anti nuk mund t\u00eb jet\u00eb arsye p\u00ebr normat e larta t\u00eb vdekshm\u00ebris\u00eb, p\u00ebr t\u00eb cilat raporti faj\u00ebsoi gjithashtu zhvillimin ekonomik, varf\u00ebrin\u00eb, mir\u00ebqenien sociale, normat e s\u00ebmundshm\u00ebris\u00eb dhe gjendjen e mjedisit.<\/p>\n<p>Dr. Borjan Pavlovski nga Shoqata p\u00ebr Emancipim, Solidaritet dhe Barazi t\u00eb Grave (ESE), tha se normat e vdekshm\u00ebris\u00eb foshnjore ishin m\u00eb t\u00eb k\u00ebqija p\u00ebr pakic\u00ebn e madhe etnike shqiptare t\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut dhe n\u00eb zonat rurale.<\/p>\n<p>Nga Qendra Komb\u00ebtare e Rom\u00ebve (NRC), nj\u00eb OJF q\u00eb punon p\u00ebr t\u00eb drejtat e komunitetit rom n\u00eb Kumanov\u00eb, thon\u00eb se ata rregullisht hasin n\u00eb raste t\u00eb nd\u00ebrlikimeve gjat\u00eb lindjes.<\/p>\n<p>\u201cLe t\u00eb mos i harrojm\u00eb grat\u00eb q\u00eb nuk kan\u00eb dokumente [let\u00ebrnjoftim] p\u00ebr shkak t\u00eb problemeve t\u00eb ndryshme administrative,\u201d tha kreu i NRC, Ashmet Elezovski. \u201cAto nuk kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb p\u00ebr kujdes sh\u00ebndet\u00ebsor dhe lindje falas.\u201d<\/p>\n<p><strong>Dhun\u00eb dhe abuzimi verbal<\/strong><\/p>\n<p>Jolka Nathanaili Penotet, psikologe dhe drejtuese e OJF-s\u00eb shqiptare \u201cNj\u00ebsia p\u00ebr F\u00ebmij\u00ebn dhe Familjen\u201d, lindi vajz\u00ebn e saj n\u00eb 2015 n\u00eb Spitalin Mbret\u00ebresha Geraldin\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb.<\/p>\n<p>Nuk kishte nd\u00ebrlikime t\u00eb m\u00ebdha, por Nathanaili Penotet tha se ajo l\u00ebngoi p\u00ebr jav\u00eb t\u00eb t\u00ebra nga prerja \u201cjoprofesionale\u201d dhe \u201ce pakujdesshme\u201d q\u00eb iu b\u00eb perineumit p\u00ebr t\u00eb krijuar hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebr foshnj\u00ebn, nj\u00eb procedur\u00eb e zakonshme, por q\u00eb grat\u00eb thon\u00eb se kryhet shpesh pa k\u00ebrkuar p\u00eblqimin e gruas, pa e informuar gruan ose pa i ofruar asaj nj\u00eb alternativ\u00eb tjet\u00ebr.<\/p>\n<p>\u201cUn\u00eb nuk do ta harroj kurr\u00eb gjendjen time gjat\u00eb muajit t\u00eb par\u00eb pas lindjes, edhe pse kisha nj\u00eb lindje natyrale,\u201d tha ajo p\u00ebr BIRN, duke th\u00ebn\u00eb se nj\u00eb mjek n\u00eb Franc\u00eb, te i cili ajo kishte qen\u00eb p\u00ebr vizit\u00eb mjek\u00ebsore, ishte i shokuar nga d\u00ebmi i shkaktuar.<\/p>\n<p>\u201cM\u00ebnyra sesi trajtohen n\u00ebnat e reja, mungesa e kujdesit\u2026 l\u00eb nj\u00eb gjurm\u00eb t\u00eb pashlyeshme te t\u00eb gjith\u00eb ne dhe na b\u00ebn t\u00eb mendojm\u00eb dy her\u00eb p\u00ebrpara se t\u00eb vendosim p\u00ebr nj\u00eb shtatz\u00ebni tjet\u00ebr.\u201d<\/p>\n<p>Rreth 7.5 p\u00ebr qind e atyre q\u00eb iu p\u00ebrgjigj\u00ebn pyet\u00ebsorit t\u00eb BIRN raportuan probleme me episiotomin\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/eipmh.com\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/UN_Res.71170..pdf\">raport<\/a>\u00a0i vitit 2019 nga juristja kroate dhe Raportuesja e Posa\u00e7me e OKB-s\u00eb, Dubravka Simonovi\u00e7 thot\u00eb se \u201ckeqtrajtimi dhe dhuna ndaj grave n\u00eb sh\u00ebrbimet e kujdesit p\u00ebr sh\u00ebndetin riprodhues dhe lindjen e f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb institucionet sh\u00ebndet\u00ebsore ndodhin n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn dhe prekin grat\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet socio-ekonomike\u201d.<\/p>\n<p>Dhuna obstetrike p\u00ebrfshin abuzimin fizik, procedurat e detyrueshme mjek\u00ebsore ose procedurat e kryera pa p\u00eblqim, refuzimin p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb ila\u00e7e p\u00ebr qet\u00ebsim t\u00eb dhimbjeve ose anestezi, shkeljen e privat\u00ebsis\u00eb, por edhe posht\u00ebrimin dhe abuzimin verbal.<\/p>\n<p>Drandi\u00e7 tha se n\u00eb Europ\u00ebn Qendrore dhe Lindore ende p\u00ebrdoren \u201cpraktikat e vjet\u00ebruara\u201d. Ajo p\u00ebrmendi manovr\u00ebn Kristeller, ose presionin fundor, nj\u00eb praktik\u00eb me t\u00eb cil\u00ebn nj\u00eb mami ose mjek ushtron shtypje t\u00eb fort\u00eb mbi barkun e n\u00ebn\u00ebs gjat\u00eb kontraksioneve.\u00a0<a href=\"https:\/\/apnews.com\/article\/health-united-nations-ap-top-news-international-news-weekend-reads-87435431ed4f9688d4eca98962d40e3c\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">N\u00eb vendet e zhvilluara, kjo praktik\u00eb dekurajohet p\u00ebr shkak t\u00eb riskut t\u00eb thyerjes s\u00eb kockave, d\u00ebmtimit t\u00eb organeve dhe nd\u00ebrlikimeve t\u00eb tjera.<\/a><\/p>\n<p>Nj\u00eb grua nga qyteza Fo\u00e7a n\u00eb Bosnj\u00eb tha se ajo iu n\u00ebnshtrua episiotomis\u00eb dhe manovr\u00ebs Kristeller pa paralajm\u00ebrim.<\/p>\n<p>Ajo tha se foshnja e saj p\u00ebsoi thyerje t\u00eb klavikul\u00ebs, nd\u00ebrsa ajo kishte mavijosje t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebrreth barkut dhe brinj\u00ebve si dhe kishte l\u00ebnguar nga nj\u00eb infeksion kur i shqep\u00ebn penjt\u00eb e qepjes n\u00eb perineumin e saj.<\/p>\n<p>Ajo u ankua edhe p\u00ebr abuzim verbal nga personeli mjek\u00ebsor, q\u00eb i kishte th\u00ebn\u00eb \u201cMos u p\u00ebrkedhel\u201d dhe e kishin akuzuar p\u00ebr sjelljen e saj \u201cthuajse je e vetmja n\u00ebn\u00eb n\u00eb bot\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Rreth 16 p\u00ebr qind e t\u00eb anketuarave u ankuan p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si personeli mjek\u00ebsor u kishte folur ose i kishte trajtuar fizikisht.<\/p>\n<p>\u201cUn\u00eb u fyeva nga mjeku p\u00ebr pesh\u00ebn time trupore, [m\u00eb quajti] me emra posht\u00ebrues,\u201d shkroi nj\u00eb grua nga Serbia.<\/p>\n<p>Nj\u00eb tjet\u00ebr, n\u00eb Mal t\u00eb Zi, tha se ajo i ishte n\u00ebnshtruar \u201cdhun\u00ebs\u201d, \u201cb\u00ebrtitjes\u201d dhe \u201ck\u00ebrcimit n\u00eb bark\u201d, nj\u00eb referim me sa duket p\u00ebr manovr\u00ebn Kristeller.<\/p>\n<p>Ajo citoi personelin mjek\u00ebsor duke i th\u00ebn\u00eb asaj: \u201cShtr\u00ebngoji dh\u00ebmb\u00ebt\u201d dhe \u201cA mendon se je n\u00eb hotel?\u201d<\/p>\n<p>Gruaja nga Fo\u00e7a tha se ndjehej pjes\u00ebrisht fajtore, sepse nuk i kishte ditur t\u00eb drejtat e saj.<\/p>\n<p>Por Drandi\u00e7 tha se grat\u00eb shtatz\u00ebna dhe n\u00ebnat shpesh nuk jan\u00eb \u201cn\u00eb nj\u00eb pozit\u00eb, ku ato mund t\u00eb luftojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb drejtat e tyre\u201d.<\/p>\n<p>\u201cThjesht fare, nj\u00eb grua kur \u00ebsht\u00eb n\u00eb fund t\u00eb shtatz\u00ebnis\u00eb s\u00eb saj ose gjat\u00eb lindjes\u2026 ka shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr gj\u00ebra p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb sesa t\u00eb analizoj\u00eb nenet e ligjit ose t\u00eb grindet me dik\u00eb,\u201d tha Drandi\u00e7.<\/p>\n<p>\u201cGrat\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, nuk e din\u00eb se kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb thon\u00eb \u2018Jo\u2019. Kjo \u00ebsht\u00eb gj\u00ebja elementare q\u00eb ne as vajzave nuk ua m\u00ebsojm\u00eb. Ju keni t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb thoni \u2018Jo\u2019. Dhe personi t\u00eb cilit i thoni \u2018Jo\u2019, e ka p\u00ebr detyrim t\u2019ju d\u00ebgjoj\u00eb dhe ta respektoj\u00eb k\u00ebt\u00eb\u201d.<\/p>\n<p><em>Raportimi shtes\u00eb nga Bardha Nergjoni nga Info Elbasani, Klevis Mehaj nga Informimi.al, Marina Miniq dhe Jovana Maroviq nga Glas Sumadije, Aleksandra Popoviq nga e p\u00ebrditshmja Danas, Suzana Nikoliq dhe Zaklina Cvetkovska nga Kumanovo News, Semira Degirmenxhiq nga Fokus, Mladen Bubonji nga Gerila, Stefan Blagiq nga Moja Hercegovina dhe Naim Kavazic e Dario Bozhiq nga Visoko.co.ba.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n<\/div>\n<!-- AddThis Advanced Settings generic via filter on the_content --><!-- AddThis Share Buttons generic via filter on the_content -->","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00eb 20 n\u00ebntor t\u00eb vitit t\u00eb kaluar, nj\u00eb dit\u00eb para dat\u00ebs s\u00eb pritshme p\u00ebr lindjen e foshnj\u00ebs s\u00eb saj, Dajana Petri\u00e7 u shtrua n\u00eb maternitetin e spitalit n\u00eb Doboj, nj\u00eb qytez\u00eb veriore n\u00eb Bosnj\u00eb dhe Hercegovin\u00eb. Gjith\u00e7ka po shkon mir\u00eb, mendoi ajo, derisa filluan kontraktimet. Me shtimin e dhimbjeve, Petri\u00e7, 25 vje\u00e7, thirri infermieren. Ajo [&hellip;]<!-- AddThis Advanced Settings generic via filter on get_the_excerpt --><!-- AddThis Share Buttons generic via filter on get_the_excerpt --><\/p>\n","protected":false},"author":21,"featured_media":79966,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[829,473],"tags":[2193,980,2194,2195,2196,2096,2197,1434,1080,883,1082,2198,2199,2200,1699,2201,2202,2203,2204,2205,895,2206,2207,2208,1142,2209,852,2210,920,2211,2212,1180,2213,2214,1449,2215,2216,2217,2218,2219,2220,2221,1871,2222,2223,1850,1550,1551,875,876,2224,1780,885,2225,149,2226,2025,1590,878,2227,1853,2228,1460,2229,1183,2230,2231,1544,2232,1533,1091,1350,2233,2234,1631,2235,2236,2237,2238],"fifu_image_url":"https:\/\/www.reporter.al\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/kd3qRzgEl70.jpg","fifu_image_alt":"Foto nga picsea","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/reporter.al\/vetingu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/79965"}],"collection":[{"href":"https:\/\/reporter.al\/vetingu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/reporter.al\/vetingu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/reporter.al\/vetingu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/21"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/reporter.al\/vetingu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=79965"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/reporter.al\/vetingu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/79965\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/reporter.al\/vetingu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/79966"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/reporter.al\/vetingu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=79965"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/reporter.al\/vetingu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=79965"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/reporter.al\/vetingu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=79965"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}